كارگاه آموزشی روش تحقيق ويژه اعضای كانون نويسندگان نماز استان قم روز گذشته 11 خردادماه برگزار شد.

 حجت‌الاسلام ‌«محمود لطفيان سرگزی» كارشناس فرهنگی و آموزش ستاد اقامه نماز استان قم پس از ادامه كار عملی و تقسيم گروه‌ها و بحث و تبادل‌نظر سرگروها با اشاره به اينكه تحقيق از ريشه «حق» است و «حق» يعنی آنچه كه درست و استوار و ثابت باشد، گفت: جستجوی منظم و تلاشی كه بر مبنای علم و استدلال و شواهد و منابع انجام می‌گيرد تا نظريه‌ای اثبات شود و نكته‌ای كشف و بيان شود «تحقيق» است.

مدير كانون نويسندگان نماز استان قم با اشاره به فرق تحقيق و تأليف و تحقيق ميدانی و كتابخانه‌ای در مورد روش تحقيق گفت: منظور از روش در تحقيق، ارائه مهارت‌ها و تجربه‌هايی است كه دستيابی به هدف را آسان‌تر و عملی‌تر می‌‌كند و با صرف وقت كمتر نتايج بيشتری به دست آيد.

وی ادامه داد: ابتدايی‌ترين كار، تعيين موضوع است محقق بايد قبل از شروع كار تحقيقی، بداند در جستجوی چيست و موضوع پژوهش و محدوده آن كدام است، سودمندی آن برای جامعه، مثمرثمر بودن و رفع نياز، قابل تحقيق بودن موضوع و ميزان منابع موجود و لوازم پژوهش، تا تحقيق او نيمه تمام نماند و محدود بودن دامنه موضوع به خصوص اگر محقق تازه كار است در انتخاب موضوع مهم است.

لطفيان با اشاره به ريزتر كردن عناوين موضوع، طرح تحقيقاتی كه بدانيم می‌خواهيم چه كنيم و با طی چه مراحلی به نتيجه‌گيری نزديك شويم، آشنايی با كارهای انجام شده قبلی، مأخذشناسی و كتاب‌های مرجع، كشف مرتبطات و شناسايی موضوعات مختلفی كه به هم مربوط می‌شوند، تفكر و انديشيدن، فيش‌برداری و يادداشت، تنظيم مجموعه يادداشت‌های تحقيقات از مسائل مهم مراحل مربوط به تحقيق در هر زمينه‌ا‌ی به صورت عام است.

وی در ادامه كارگاه يك كار عملی انجام شده توسط گروه‌ها را مورد بررسی قرار داده و گفت: انديشه انسان گنجينه سرشار و دست نخورده‌ای است و هرچه بيشتر از آن كار بكشند و به كار و فعاليت وادارند می‌تواند بازدهی افزون‌تری داشته باشد، اطلاعاتی برای كار تحقيق به كار می‌آيد كه اين اوصاف را داشته باشد، عميق، گسترده، مطمئن و كافی باشد و اطلاعات ما در فيش‌ها با سازمان‌يافته و شماره و كد و علامت باشد.

لطفيان با اشاره به تحقيق در متون به دو روش برخورد همراه با سئوال قبلی و برخورد آزاد گفت: در مجموع برخورد سئوالی با منابع مورد تحقيق، سازنده‌تر و ثمربخش‌تر است، مثلا اگر كسی در ديوان حافظ تحقيق كند مواردی چون قطعه‌های تاريخی عصر حافظ، كشف ديدگاه‌های اعتقادی حافظ، تشبيه‌ها و استعاره‌های شعری و ... مطرح است.

مدير كانون نويسندگان نماز استان قم ادامه داد: از شرايط يك محقق حوصله و صبر و تلاش، دقت هم در فهم و هم در نقل، علم و اطلاع نه صرفا فكر و ذوق و سليقه شخصی، ارتباط يافته‌ها با مطلوب‌ها و نيازها، برخورداری از زبان ساده و بيان رسا، دوری از تعصب و غرض‌ورزی و انتقادجويی، پرهيز از پيش‌داوری و تحميل عقيده است.

وی اظهار كرد: برای تحقيق در مسائل اسلامی دينی لازم است محقق آشنايی با زبان عربی، آگاهی كافی از معارف اسلامی، اطلاع از تاريخ اسلام، كتب تفسير و حديثی، آشنايی با منابع اسلامی و دينی شامل قرآن، نهج‌البلاغه، احاديث قدسی، نبوی و ائمه، كتب اربعه شيعه (كافی، تهذيب، استبصار، و من لايغره الفه) ادعيه اسلامی، صحيفه سجاديه، متن زيارتنامه‌های داده و كتب وسائل‌الشيعه، بحارالانوار، غرالحكم، ميزان الحكم و ... داشته باشد.

در پايان در مورد گزارش‌نويسی، مراحل تهيه گزارش، منابع مطالعه، مشاهده، مصاحبه، انديشه ويژگی‌های گزارش خوب يا ناقص مطالبی بيان شد كه مهمترين آن كافی بودن اطلاعات منظم، منسجم، پرهيز از تحريف و سليقه شخصی و امانتداری بود.